KATAR jest objawem ostrego zapalenia błon śluzowych nosa. Wywoływany jest najczęściej przez wirusy, bakterie oraz alergeny. Przy zakażeniu wirusowym katar ma charakter wodnisty, natomiast przy bakteryjnym występuje śluzowo-ropna wydzielina.

Podczas zapalenia uwalniane są mediatory stanu zapalnego tj. bradykinina, histamina. W wyniku tego dochodzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych, które wypełniają się krwią  tzw. przekrwienie błony śluzowej nosa. Do przekrwienia dołącza się jako następstwo przesączanie się płynów z rozszerzonych włośniczek czyli obrzęk błony śluzowej.

Główną grupa leków stosowanych w nieżycie nosa są sympatykomimetyki. Ich mechanizm działania polega na obkurczaniu naczyń krwionośnych zmniejszając ich przekrwienie i obrzęk. Dodatkowo sympatykomimetyki zmniejszają ilość wydzieliny ułatwiając oddychanie.

Leki te można stosować miejscowo w postaci kropli, aerozoli lub żeli do nosa, a także ogólnoustrojowo. Preparaty stosowane miejscowo zawierające w swoim składzie:

  • chorowodorek ksylometazoliny : OTRIVIN 0,1% dla dzieci powyżej 12 r.ż. i dorosłych, XYLOMETAZOLIN 0,1% dla dzieci powyżej 12 r.ż.  , XYLORIN, XYLOGEL (żel do nosa), SUDFED XYLOSPRAY 0,1%, NASIC (dodatkowo zawiera dekspantenol, który wspomaga regeneracje błony śluzowej nosa.
  • chlorowodorek oksymetazoliny: NASIVIN, OXALIN.
  • azotan nafazoliny: BETADRIN WZF, RHINOPHENAZOL.

Sympatykomimetyki należy stosować od 7 do 10 dni. W czasie dłuższego stosowania może dojść do uszkodzenia nabłonka rzęskowego i w konsekwencji do polekowego nieżytu nosa.

Preparaty stosowane ogólnoustrojowo zawierają:

  • chlorowodorku pseudoefedryny (SUDAFED, APSELAN, GRYPOLEK, IBUPROM ZATOKI)
  • chlorowodorku fenylefryny (GRIPEX HOT ACTIVE).

Kolejnymi preparatami dostępnymi w aptece stosowanymi w nieżycie nosa są wody morskie i roztwory soli fizjologicznej. Stosowane są one wyłącznie miejscowo. Nawilżają błonę śluzową nosa, oczyszczają nos z wydzielin, bakterii, wirusów, udrażniają nos i przede wszystkim ułatwiają oddychanie. Najczęściej stosowane z nich to DISNEMAR dostępne w dwóch wersjach dla dzieci i dorosłych. STERIMAR, QUIXX NASAL SPRAY.

Bardzo istotna w dolegliwościach nieżytu nosa jest aromaterapia w postaci inhalacji olejkami eterycznymi. Wdychanie par łagodnie podrażnia błonę śluzową oskrzeli, zwiększa ich ukrwienie, wydzielanie śluzu, ułatwia odkrztuszanie a także udrażnia nos  Olejki eteryczne są mieszaniną związków terpenowych. Mają przyjemny zapach, jednakże wykazują działanie drażniące i niszczą żywe komórki. Szczególnie po podaniu doustnym drażnią błonę śluzową przewodu pokarmowego i mogą uszkadzać narządy miąższowe. Dlatego bardziej bezpieczne jest stosowanie olejków eterycznych w postaci inhalacji. Sporządza się je poprzez dodanie do szklanki gorącej wody 3-5 kropli mieszaniny olejków.

Olejki eteryczne, które są stosowane to:

  • olejek sosnowy (Oleum Pini);
  • olejek terpentynowy (Oleum Terebenthinae);
  • olejek miętowy (Oleum Menthae);
  • olejek tymiankowy (Oleum Thymi);
  • olejek macierzanki (Oleum Serpylli);
  • olejek z pieprzu betel (Oleum Betel).

Olejki eteryczne są również zawarte w żelach oraz maściach do smarowania (AROMIK), sztywtach do nosa i plastrach AROMACTIV.